Musa basjoo – bananowiec japoński

Nazwa łacińska: Musa basjoo
Wysokość: do 2–4 m (w gruncie w Polsce zazwyczaj do 2,5–3 m, w optymalnych warunkach więcej)

Pochodzenie i ogólna charakterystyka

Musa basjoo, znany również jako bananowiec japoński, to gatunek banana pochodzący z górskich rejonów południowej Japonii (prefektura Ryukyu), a dokładnie z wyspy Okinawa. Wbrew temu, co sugeruje tropikalny wygląd tej rośliny, jest ona zaskakująco odporna na chłód – co czyni ją jednym z nielicznych gatunków bananowców nadających się do uprawy w gruncie w klimacie umiarkowanym, również w Polsce, pod warunkiem odpowiedniego zabezpieczenia na zimę.

Wygląd i cechy morfologiczne

Liście:
Charakterystyczne dla bananowców – duże, długie, szerokolancetowate, osiągające nawet 1,5–2 m długości i 50–60 cm szerokości. Intensywnie zielone, z wyraźnym unerwieniem, tworzą spektakularny, tropikalny efekt. Liście wyrastają z pseudopnia, czyli zgrubiałej nasady liściowej, która przypomina pień, ale technicznie nie jest tkanką drzewiastą.

Pseudopień:
Gruby, walcowaty, może osiągać do 30–50 cm średnicy. W polskim klimacie zwykle nie zdąży się całkowicie zdrewnieć, ale przez sezon wegetacyjny może osiągnąć do 2,5–3 m wysokości. U starszych egzemplarzy po kilku latach uprawy – przy dobrej ochronie zimowej – pseudopień może zachować się przez zimę.

Kwiaty:
Rzadko pojawiają się w naszym klimacie, ponieważ bananowiec musi mieć co najmniej 3–4 lata i przetrwać zimę z nienaruszonym pseudopniem. Kwiaty są efektowne – zwisające, okryte dużymi czerwono-fioletowymi podsadkami. Tworzą kwiatostany, z których u gatunku Musa basjoo rozwijają się małe, niejadalne owoce.

Owoce:
Owoce są małe, zakrzywione, zielonkawe, bezmiąższowe lub niemal bezmiąższowe, z dużą ilością twardych nasion. Nie są jadalne – w przeciwieństwie do komercyjnych odmian bananowców. Ich pojawienie się w gruncie w Polsce to rzadkość i możliwe jest tylko w wyjątkowo ciepłych sezonach lub przy uprawie w dużych pojemnikach w szklarni lub oranżerii.

Wymagania uprawowe

Stanowisko:
Ciepłe, słoneczne, osłonięte od wiatru – najlepiej przy południowej lub zachodniej ścianie budynku. Lubi pełne nasłonecznienie, ale młode rośliny można na początku cieniować, aby uniknąć oparzeń liści.

Podłoże:
Żyzne, głęboko uprawione, przepuszczalne, lekko kwaśne do obojętnego pH (ok. 6,0–7,0). Najlepiej sprawdza się gleba próchniczna, żyzna, lekko wilgotna, ale nie podmokła. W gruncie warto wykonać głęboki dołek (nawet 50–70 cm), który wypełni się mieszanką ziemi kompostowej, torfu, piasku i perlitu.

Podlewanie:
Bananowiec jest bardzo żarłoczny pod względem wody – potrzebuje jej dużo, ale nie toleruje zalewania korzeni. W okresie letnim warto podlewać codziennie, zwłaszcza przy uprawie w pojemnikach. W czasie intensywnego wzrostu liści niedobory wody mogą spowolnić rozwój i prowadzić do zasychania końcówek.

Nawożenie:
Bardzo ważne dla bujnego wzrostu. Od wiosny do końca sierpnia nawozi się regularnie co 1–2 tygodnie nawozami wieloskładnikowymi (np. dla roślin zielonych lub roślin egzotycznych). Bananowiec lubi nawozy bogate w azot, potas i mikroelementy. Dobrym rozwiązaniem jest też stosowanie nawozów organicznych, jak biohumus lub kompost.

Mrozoodporność i zimowanie

Jedną z największych zalet Musa basjoo jest jego wyjątkowa mrozoodporność jak na bananowca – korzenie i kłącze mogą przetrwać temperatury do ok. –12°C, a przy dobrej izolacji nawet do –18°C. Sam pseudopień ginie przy temperaturze poniżej –5°C, dlatego w Polsce w gruncie zimą należy go starannie zabezpieczyć.

Sposoby zimowania w gruncie:

• Ścięcie liści i skrócenie pseudopnia do ok. 30–50 cm jesienią (lub pozostawienie całego pseudopnia, jeśli jest taka możliwość).

• Otulenie konstrukcją z siatki lub desek, a następnie wypełnienie izolacją – np. liśćmi, słomą, korą, suchym trocinami.

• Na wierzch dobrze położyć agrowłókninę zimową lub folię bąbelkową, pamiętając o wentylacji, aby nie doszło do gnicia.

• Wiosną (zazwyczaj w kwietniu) stopniowo usuwa się okrycie.

Zimowanie w donicy:
W chłodniejszym klimacie Musa basjoo może być uprawiany w dużych donicach i na zimę przenoszony do chłodnego, jasnego pomieszczenia (np. nieogrzewanej oranżerii, jasnej piwnicy o temp. ok. 5–10°C). Rośliny wtedy przechodzą w stan spoczynku – liście mogą zasychać, a podlewanie ogranicza się do minimum.

Zastosowanie w ogrodzie i aranżacjach

Musa basjoo to prawdziwy hit ogrodów egzotycznych i tropikalnych – idealnie wpisuje się w kompozycje z bambusami, kannami, kolokazją (Colocasia), rącznikiem (Ricinus), tykwą i trawami ozdobnymi. Można go sadzić w ogrodzie w soliterze lub w grupie (np. z młodymi odrostami z kłącza), tworząc „bananowy zagajnik”. Sprawdza się także w uprawie pojemnikowej na tarasach, patio i balkonach.

Rozmnażanie

Najłatwiej przez odrosty korzeniowe, które roślina wypuszcza w dużej liczbie u podstawy. Można je oddzielać od rośliny matecznej wiosną lub latem i ukorzeniać osobno w ciepłym, wilgotnym podłożu. Rozmnażanie z nasion jest trudniejsze i wymaga długiego stratyfikowania oraz wysokiej wilgotności i temperatury.

Ciekawostki

• Bananowiec japoński nie pochodzi z tropików, ale z klimatu subtropikalnego, co tłumaczy jego mrozoodporność.

• W Chinach był tradycyjnie używany do produkcji włókien bananowych do wyrobu papieru i tkanin.

• W Japonii i na Tajwanie sadzony był przy świątyniach jako roślina symbolizująca długowieczność i spokój.